BUITENLEVEN | Een klimaattuin als natuurlijke airco

BUITENLEVEN | Een klimaattuin als natuurlijke airco

mei 13, 2020 0 Door admin

Nu we toch thuis moeten blijven, is er alle tijd voor de tuin. Bekijk die eens vanuit het klimaat, en dan niet alleen voor je planten maar ook voor jezelf. ,,Met natuurlijke airco zit je veel fijner buiten deze zomer.’’

We merken het al jaren: zomers worden soms ongenadig heet, en de grond veel te droog voor gezonde plantengroei. En als er dan regen valt, dan komt het met bakken uit de hemel. Het veranderde klimaat is een uitdaging voor de natuur, ook die in je achtertuin. Het goede nieuws is: daar is iets aan te doen, en het is eenvoudiger dan je denkt. Het pas verschenen Zakboek voor de klimaattuin staat vol tips en trucjes om de temperatuur en vochtigheid in je tuin te regelen.

Het resultaat van die inspanningen is, zo benadrukken de auteurs van het boek, niet alleen merkbaar voor het groen en de bodem maar vooral ook voor jezelf. ,,Het viel ons op dat tuinmagazines vaak uit gaan van de planten, en dat die er tijdens droge en hete zomers niet zo schitterend bij staan’’, zegt Marc Verachtert, samen met Bart Verelst auteur van het zakboek. ,,Die bladen geven dan allemaal tips om die planten weer tot leven te brengen. Maar wat heb je aan een mooie tuin als er niet in te wezen is’’, zo vroegen de auteurs zich af. Zij zien het begrip ‘klimaat’ dus óók vanuit de eigenaars van de tuin die graag genieten van het groen om het huis.

Toen zij hun boek schreven, konden ze niet bevroeden dat iedereen dit voorjaar in quarantaine zou verblijven. Bezig zijn in de natuur kalmeert, weten de auteurs, een goede reden om groene vingers te kweken. De uren extra tijd thuis komen bovendien van pas om eens met andere ogen naar de tuin te kijken. ,,Er zijn heel veel aanpassingen mogelijk in elke tuin die – zonder al te veel werk kunnen zorgen dat de temperatuur minder hoog oploopt’’, stelt Verachtert. En hij kan het weten, want in zijn enorme boerentuin op het Vlaamse platteland probeerde hij alle tips zelf uit. ,,Het maakt natuurlijk wel uit of je midden in de stad tussen veel steen zit, of buitenaf met groen en meer wind. Toch kun je elke tuin op een natuurlijke manier flink koelen, en op een hete dag maakt een daling van 5 tot 10 graden echt een groot verschil.’

Koeler dan steen

Groen is altijd koeler dan steen, dus bekijk eens kritisch het gehalte tegels en muren in je tuin, adviseren de tuinkenners. ,,Bang voor onderhoud kozen mensen de afgelopen jaren voor grote betegelde terrassen. Het nadeel is dat de zon die oppervlakten opwarmt, donkere tegels zelfs met gemak tot 50 graden. Hetzelfde geldt voor onbegroeide of donkere muren, die halen in de zon makkelijk de 70 graden. En die warmte stralen ze bovendien ’s avonds uit, dus de warmte blijft hangen.’’

Het terras verkleinen levert veel winst op, en kan ook zonder breekwerk. ,,Bedek een deel van het terras met potten vol planten, een vierkantemetertuin, of leg er een vlonder van houten planken overheen. Een muur koel je makkelijk met een laag witte verf, of kies voor klimplanten als klimop, wingerd, kamperfoelie, of een verticale tuin als natuurlijke airco.’’ Een met planten begroeide muur is een natuurlijk filter tegen de zon, en het luchtlaagje tussen de plant en de muur werkt bovendien isolerend. ,,De temperatuur
op zo’n muur kan met zomerse zon tot wel 30 graden zakken.’’

Is het terras eenmaal minder warm door de aanpassingen, voeg dan nog een boom toe voor natuurlijke schaduw. Net als een grasveld zorgt een boom niet alleen voor koeling maar ook voor het vasthouden van grond- en hemelwater in de tuin. Als klap op de vuurpijl adviseert Verachtert om een vijver in de buurt van de boom te plaatsen, bij het terras. ,,Niet alleen is de temperatuur boven water al 5 graden lager, de boom zuigt bovendien de koele lucht en water aan, verdampt die uit het blad en duwt daarmee de warme lucht uit de tuin omhoog. Dubbele winst dus.’’

Omgaan met beschikbaar water is ook belangrijk in de klimaatvriendelijke tuin. Verachtert snapt onze neiging om de planten tijdens hitte en droogte dagelijks te willen verwennen met een plens water, maar raadt dit af. ,,Het maakt de planten lui, terwijl ze ingesteld zijn om ontzettend diep te willen wortelen – als ze maar zicht op water hebben. Bomen zelfs tot wel 3 meter diep. Beter is het daarom om eens per week flink water te geven, en dan het liefst zoals de regen het zou doen: verneveld of zachtjes gesproeid, zodat het water de tijd krijgt om de bodem binnen te dringen.’’

Buienborders

De bodem zelf kun je helpen om het water vervolgens vast te houden. Zorg dat je de bovenste aarde op onbegroeide stukjes regelmatig losharkt of schoffelt. Zo voorkom je dat grondwater door open kanaaltjes naar het oppervlak verdampt. Wat ook kan helpen is om houtsnippers of een laagje ‘mulch’ (organisch materiaal voor de tuin, verkrijgbaar bij tuincentrum) op die plekken te strooien. Het laatste dat je wilt, stelt Verachert, is het water laten wegstromen het riool in. Zogenoemde verdiepte ‘buienborders’ vol planten en bloemen zorgen ervoor dat het water in de tuin blijft. ,,Mocht je nog een nieuwe border gaan aanleggen dit voorjaar, zorg dan dat je een ‘spons’ inbouwt, door onder de grond een laag organisch materiaal zoals compost te leggen. Zo buffer je het water.’’

Het zakboek voor de klimaattuin begint met het advies om een klimaatkaart te maken van je eigen tuin. ,,Dat is geen noodzaak om te kunnen beginnen met het aanpakken van je tuin, maar het is wel handig. Je inventariseert daar zaken als waar het meestal waait, waar je prettig zit en kunt situaties gaan vergelijken en gericht aanpakken. Anders loop je het risico dat je de tuin op ‘het mooi’ inricht en te weinig op het klimaat in de tuin. En dat is jammer, want dan zit je uiteindelijk misschien niet in de tuin.’’

Een klimaattuin – met minder steen en meer groen – hoeft niet meer onderhoud te kosten, besluit Verachtert, die zijn pappenheimers kent. ,,Dat weerhoudt mensen vaak om bijvoorbeeld een gazon te nemen. Maar zelfs een grasveldje van 4 vierkante meter levert al veel klimaatvoordelen in je tuin op. Tegenwoordig heb je zelfs betaalbare robotmaaiers voor kleine oppervlakken, en het leggen van mulch voorkomt gieten, wieden en de groei van onkruid. Dus dat is absoluut onderhoudsvriendelijk.’’

5 snelle tips

  • Zet planten dicht tegen elkaar aan, zonder open grond ertussen. Zo kan die niet bakken in de zon. Wil je niet zo veel planten? Leg er dan mulch tussen.
  • Maak planten niet lui. Giet alleen als het nodig is bij lange periodes van droogte. Boomwortels zoeken meer dan 3 meter diep naar water.
  • Laat je terras afhellen naar een buienborder.
  • Er zijn allerlei systemen om grond vochtig te houden, zoals waterbufferende gelkorrels. Die kunnen tien jaar lang water absorberen bij hevige regenval en dat langzaam afgeven aan plantenwortels.
  • Maak je terras niet groot en zet er potten met planten op. Eventueel voorzien van een druppelsysteem om ze voldoende water te geven.

Toppers in de klimaattuin

  • Grijs blad – alle planten met een grijs blad, denk aan tijm, salie, ezelsoor en lavendel, beschermen zichzelf tegen de zon en kunnen hete zomers aan.
  • Siergrassen – verstaan de kunst zich te beschermen tegen de hitte door hun blad op te rollen tot pijpjes.
  • Prairieplanten – de naam zegt het al, planten als de zonnehoed (Rudbeckia) zijn sterk in lastige omstandigheden. Ze hebben weinig water nodig en kunnen goed tegen zon.

Tips voor het balkon of dakterras

  • Voor balkon of dakterras gelden ongeveer dezelfde regels, al heb je hier geen volle grond. Een boom planten is lastiger, maar klimplanten in bakken tegen de muur doen wonderen.
  • Zorg voor veel potten met planten en bloemen en een houten vlonder in plaats van steen of kunststof.
  • Sproei het terras ook af en toe nat, om het materiaal te koelen.

TEKST RENSKE SCHRIEMER
FOTO’S VERONIQUE DE WALSCH EN MARC VERACHTERT

Heb je een tuin aan het water en vind je het lastig om deze in te richten? In dit artikel geeft onze tuinman tips om een diervriendelijke tuin aan het water te creëren. Wil je graag je eigen pluktuin? Gelukkig heb je daar geen lap grond voor nodig, een pluktuin kan maken kan ook prima als je een balkon hebt. Lees er in dit artikel meer over.

Source: woonblog