DESIGN | Handmade in Europe: design uit Polen

DESIGN | Handmade in Europe: design uit Polen

januari 22, 2020 0 Door admin

Er waait een frisse wind uit het Oosten. Poolse ontwerpers en meubelmerken staan te trappelen om de wereld te veroveren. Ze hebben alles in huis voor succes: maar liefst 28.000 meubelmakers én een nieuwe generatie, jonge en hippe designers.

De kuipstoel van Eames, de plastic stoel-uit-één-stuk van Panton: bijna iedereen kan wel een designklassieker opnoemen. Maar niemand kent een Pools designicoon. Toch zijn die er wel. Ze kwamen alleen – dankzij mores van het Oostblok – vaak niet verder dan prototypes. Dat gaat veranderen, als het aan de jonge ontwerper Jakub Sobiepanek ligt. Hij studeerde cum laude af in toegepast ontwerp aan de kunstacademie van Warschau in 2012. Sindsdien is het zijn missie om vergeten Poolse designiconen af te stoffen. Onder zijn eigen label Vzor brengt hij ze alsnog op de markt.

In de designhal van de beurs Warsaw Home presenteerde hij afgelopen oktober drie stoelen uit de jaren 50 van de hand van Roman Modzelewski en eentje van Czeslaw Knothe. Dijken van designs, maar tot nog toe onbekend. Sobiepanek: ,,Wij moeten een inhaalslag maken in Polen. We kregen design hier niet met de paplepel ingegoten, zoals ontwerpers in andere Europese landen. Er waren in Polen ook geweldige midcentury ontwerpers, maar hun werk kwam door het communisme nooit in productie. Te bewerkelijk en te duur, communisten kozen voor de meest betaalbare eenvoud.’’

Modzelewski experimenteerde in de jaren 50 met nieuwe technieken en materialen, zoals gebogen hout en kunststof. Hij pionierde met fiberglas in Polen zoals de Eames’ dat in Amerika deden, en Verner Panton in Denemarken. Met zijn RM58 had hij in 1958 de wereldwijde primeur van een organisch gevormde kuip uit-één-stuk.

Museum

RM58 was origineel van fiberglas gemaakt, een innovatief materiaal in die tijd. Een kuip uit een stuk was een revolutie. De stoel wordt door Vzor gemaakt in rood, zwart en geel.

Sobiepanek: ,,Ik heb aangeklopt bij de weduwe van Modzelewski. Zijn stoelen doken op in cultfilms, onder andere van Roman Polanski. Een origineel exemplaar van de RM58 is opgenomen in de vaste collectie van het Victoria & Albert Museum in Londen, maar niemand kent de stoel. Dat moet veranderen, we moeten onze designgeschiedenis weer waarderen en uitdragen.’’ En dat idee slaat aan. ,,De vier classics die weer in productie zijn, combineren goed met werk van eigentijdse Poolse ontwerpers. Mensen gaan ze als onderdeel van onze Poolse cultuur zien. De knalrode RM58 kreeg vorig jaar zelfs een eigen postzegel.’’

,,De RM58 stoelen doken op in cultfilms”

Hetzelfde geldt voor de metalen hanglampen van Tomek Andrzej Rudkiewicz. Zijn lamp Reflex uit de jaren 80 staat symbool voor de Poolse power. Rudkiewicz ontwierp en maakte de lampen zelf in een kleine werkplaats middenin in Warschau, in een tijd dat werken in vrijheid niet vanzelfsprekend was. De lamp is nu opnieuw een hit.

Gewild

,,Wij, als jonge generatie ontwerpers, wilden destijds ontsnappen aan de armoede. In mijn werk in een staatsbedrijf was geen ruimte voor creativiteit. Alles moest praktisch zijn. Met Reflex ging ook bij ons het licht aan. Ze waren direct geliefd onder architecten en intellectuelen, ze doken zelfs op in cult-films. Vintage exemplaren zijn nog steeds gewild.’’

Toen Rudkiewicz een aanbod van een Fins bedrijf kreeg, vertrok hij eind jaren 80 uit Polen. ,,Vijf jaar geleden wilde ik toch terugkomen, om eindelijk iets te kunnen bijdragen aan de Poolse ontwerpcultuur. Met het merk TAR brengen we Reflex opnieuw uit, samen met een grote collectie nieuwe lampen. Het is tijd om op te staan voor Pools design. Dat doe ik als senior, met al mijn littekens, voor mezelf maar vooral ook om de jonge ontwerpers ruimte te geven.’’’

Lamp Reflex, een hit in de jaren 80, in de tijd dat Polen nog een oostblokland was. Nu opnieuw in productie bij TAR.

En die jonge ontwerpers zijn er inmiddels voldoende, afgestudeerd aan een van de inmiddels goed aangeschreven designhogescholen van Warschau, Lodz en Poznan. Het is alleen wel tijd om dat ontwerp-talent te koppelen aan de maak-industrie. Daarin ligt de kans voor Pools design, meent Kasia Ptak, directeur van Warsaw Home, de Poolse woonbeurs die afgelopen najaar voor de vierde keer werd gehouden. Want Pools design heeft nu misschien nog geen plek in het rijtje Italiaans, Dutch en Scandinavisch design, maar dat is volgens haar slechts een kwestie van tijd.

,,Er ontstaat een grote groep designlovers”

Met maar liefst 28.000 meubelfabrieken staat Polen in de top-zes wereldwijd van meubelproducerende landen. En in de top-drie van landen die de meeste meubels exporteren, direct na China en Duitsland. ,,Jonge Polen zijn hip en houden meer geld over zodat ze niet alleen Ikea kopen voor in huis. Er ontstaat een grote groep designlovers’’, legt ze uit. Dus wat zie je gebeuren? ,,Niet alleen Polen transformeert, ook de Poolse meubelfabrieken. Zij willen niet langer vooral produceren voor buitenlandse merken, maar ook hun eigen signatuur ontwikkelen. Dertig jaar na de val van het communisme, zijn zij klaar om de wereld te veroveren. Koppel dat aan een nieuwe generatie, goed opgeleide designers en je hebt kans op vuurwerk.’’

Zichtbaar

De expo Transforming Polish Design was te zien op Warsaw Home en op de najaarseditie van Maison&Objet.

En dat vuurwerk lijkt al bijna te ontsteken. Als voorbeeld geeft ze de beurs, die in drie jaar groeide van slechts één hal naar vijf enorme hallen vol meubels. Warsaw Home is met ruim 100.000 vierkante meter vloeroppervlak nu al half zo groot als de wereldberoemde meubelbeurs van Milaan. ,,Ik acht de kans groot dat ook jullie in Nederland binnen vijf jaar allemaal met gemak een paar Poolse designers of meubelmerken kunnen opnoemen.’’

Op de beursvloer in Warschau was het al zichtbaar. Het wemelt van de merken en exposities die de ‘geboorte’ van Pools design vieren. Zo zijn tien Poolse meubelmerken de samenwerking aangegaan met de beste Poolse ontwerpers. Het resultaat? Nieuwe sprankelende collecties uit fabrieken die nu vaak als toeleverancier werken of veel traditionelere meubels maken. Met deze frisse vondsten kunnen de merken zich met trots presenteren in de internationale design-arena. En dat doen ze ook. De expositie Transforming Polish Design was niet alleen te zien tijdens Warsaw Home, maar ook op de najaarseditie van de Parijse meubelbeurs Maison&Objet.

Het succesvolle Poolse meubelbedrijf Anegre begon – net als Apple ooit – in een garagebox. Pawel Ewiak en Marcin Zygadlo gebruikten ruim twintig jaar geleden allebei een garage als werkplaats voor hun houten meubels op maat. Na de val van het communisme kwam er ruimte om te ondernemen en in 2005 besloten de buren om samen verder te gaan als Anegre, een bedrijf dat zich specialiseerde in keukens en kasten op maat. Het bedrijf groeide snel en levert nu wereldwijd. Met hun nieuwe merk Plato willen Pawel en Marcin designmeubels maken voor thuis. Ze werken met de beste jonge Poolse designers. Vooral de glazen kasten van de ontwerper Maria Jeglinska voor Plato trokken veel bekijks.

Maria Jeglinska oogstte veel lof voor haar ‘glazen kasten’ voor Plato.

Ontwerpers zoeken ook zelf de samenwerking met meubelmakers uit eigen land. Marta Niemywska en Dawid Grynasz vormen samen Studio Grynasz en werken behalve voor eigentijdse Poolse merken ook voor internationale toppers als Muji en voor hun eigen merk Zaczyn. Hun werk is oorspronkelijk, tijdloos en hip én ze gaan daarvoor de verbinding aan met ambachtelijk werkende (meubel)makers. Pools design, handmade in Europa, prima ingrediënten voor internationaal succes.

TEKST RENSKE SCHRIEMER

Lees ook over drie ‘nieuwe’ verfcollecties die zich van hun kleurigste kant laten zien, en vaak ook nog schoner dan voorheen. Meer kleur, minder rommel! En in dit artikel lees je alles over de interieurtrend De nieuwe Grieken en waarom zuilen, schelpen en Griekse goden weer helemaal van nu zijn.

Source: woonblog